“संजय राऊत यांनी आणखी एक नवा शत्रू निर्माण केला आहे, त्याबद्दलही त्यांचे अभिनंदनच”

मराठी अभ्यास केंद्राचे डॉ. दीपक पवार यांची खा. संजय राऊत व शिवसेना ठाकरे गटाबाबतची विशेष पोस्ट जरूर वाचा

संजय राऊत यांची ही राज्यसभेतील चौथी टर्म आहे. बाळासाहेब ठाकरे यांच्या काळापासून ते राज्यसभेवर आहेत आणि सामनाही ते चालवतात. त्यांच्या विरोधात विविध प्रकारचे आरोप झाले. उद्धव ठाकरे यांचे सरकार पडल्यानंतर शिंदे गटाने त्यांना आपल्या पक्षात आणण्यासाठी प्रयत्न केले. इतर मार्गांनी ते शक्य न झाल्याने त्यांना तुरुंगातही टाकण्यात आले. तुरुंगातून बाहेर आल्यानंतर त्यांनी तेथील अनुभवांवर आधारित ‘नरकातला स्वर्ग’ हे पुस्तक लिहिले. ते पुस्तक अधिक सुसूत्रपणे मांडता आले असते, असे वाटते; मात्र संघर्ष, तुरुंगवास आणि लेखन, या सर्व अपेक्षा एकाच व्यक्तीकडून ठेवणे योग्य नाही.

संजय राऊत यांच्याबद्दल मतभेद स्पष्ट दिसतात. काही जण त्यांना ‘नऊ वाजताचा सकाळचा भोंगा’ म्हणतात आणि त्यांच्या वक्तव्यांवर टीका करतात. दुसरीकडे एक मोठा वर्ग असा आहे की, भारतीय जनता पक्षाच्या ‘हिंदी-हिंदू-हिंदुस्थान’ या कथनाला विरोध करण्याची जी हिंमत इतरांमध्ये नाही, ती संजय राऊत दाखवतात म्हणून सौ दाऊद, एक राऊत सारखी पाने समाज माध्यमांवर लोकप्रिय होतात.

माझ्या त्यांच्याशी काही भेटी झाल्या आहेत, मात्र त्या औपचारिक स्वरूपाच्या होत्या. फोन, मेसेज किंवा प्रत्यक्ष संवाद—या सर्वांमध्ये ते वेगवेगळ्या पद्धतीने वागतात. विशेषतः शिवसेनेबाहेरील कार्यकर्त्यांशी ते फारसे मोकळेपणाने बोलत नाहीत, असा माझा अनुभव आहे.शिवसेनेत शहाणं असणं पुरेसे नाही, ठाकरे कुटुंबाच्या जवळ असणेही गरजेचे आहे. त्यामुळे राऊत यांनी स्वसंरक्षणार्थ तटबंदी बांधली आहे.यामुळे त्यांचे शत्रू खूप आहेत. अलीकडेच शरद पवार यांना राज्यसभेची खासदारकी मिळावी यासाठी संजय राऊत यांनी प्रयत्न केल्याच्या बातम्या आल्या. पवारांनी या टप्प्यावर खासदारकी मागावी का? त्यांनी ती मागू नये, असे बहुतांश लोकांचे मत आहे. त्यांच्या मुलीने यासाठी प्रयत्न करणेही योग्य नव्हते. मात्र, महाविकास आघाडीतील घटक पक्षांच्या मतांचा विचार केला तर काँग्रेसमधील काही लोकांचे मत असे आहे की हा निर्णय दिल्लीत झाला. राष्ट्रवादीने शिवसेनेतील वरिष्ठांशी चर्चा केली असावी आणि त्यामुळे प्रियंका चतुर्वेदी यांना पुन्हा उमेदवारी देण्याऐवजी ती पवारांना देण्यात आली.

२०२० मध्ये प्रियंका चतुर्वेदी शिवसेनेत आल्यावर त्यांना राज्यसभेची उमेदवारी मिळाली होती. त्या काळात त्यांनी अधिक आक्रमक भूमिका घेतली. काही वेळा मराठीत ट्विट करण्याचेही प्रयत्न त्यांनी केले. मात्र, दिल्लीतील त्यांचा वावर आणि संसदेतील कामगिरी पाहता त्यांचा मराठी राजकारणाला किती उपयोग होतो, याबद्दल प्रश्न उपस्थित होतो. शिवसेनेतील काहींना इंग्रजी बोलणारा प्रतिनिधी संसदेत हवा असतो; पण इंग्रजी बोलणारा मराठी माणूस का नको, हा प्रश्न उपस्थित होतो. परवेझ दमानिया ते प्रीतिश नंदी अशा व्यक्तींची निवड का होते, याचे उत्तर शिवसेनेने प्रामाणिकपणे द्यायला हवे.

प्रियंका चतुर्वेदी यांची उमेदवारी संजय राऊत यांच्यामुळे रद्द झाली असेल, तर शरद पवारांना तिकीट मिळाले हे योग्य की अयोग्य, यापलीकडे जाऊन त्या निर्णयाचे स्वागत केले पाहिजे, कारण त्या जागी एका मराठी व्यक्तीची निवड झाली. पवारांनी ती मागू नये, आणि ती शिवसेनेतीलच एखाद्या कार्यकर्त्याला द्यायला हवी होती, हेही तितकेच खरे आहे.

२०२८ च्या सुमारास संजय राऊत यांची राज्यसभेची सहा वर्षांची मुदत संपेल. त्यांनी अलीकडील पत्रकार परिषदेत “मी कदाचित खासदार राहीन, राहणार नाही” असे म्हटले. या विधानातून भविष्यातील काही अंतर्गत मतभेदांचा संकेत मिळू शकतो. मात्र, पुढील दोन वर्षांत राजकीय परिस्थिती बदलण्याची शक्यता आहे. सध्या त्यांच्या पक्षाकडे किंवा महाविकास आघाडीकडे आणखी एक खासदार निवडून आणण्याइतकी ताकद आहे का, हा प्रश्न आहे. तरीही, संजय राऊत संसदेबाहेर असले तरी त्यांचा प्रभाव कायम राहील.

काहींचे मत आहे की संजय राऊत नसते तर शिवसेना फुटली नसती. मात्र, हिंदुत्वाच्या अतिरेकामुळे फूट पडणे आवश्यक होते. त्यातून कदाचित महाराष्ट्र धर्माच्या लढाईत सेना थोडीफार भूमिका निभाऊ शकेल. ते त्यांच्या भूमिकेमुळे झाले असेल, तर त्यांचे अभिनंदन करावे लागेल. अलीकडील काळात ते कॅन्सरमुळे आजारी होते आणि त्याचा ताण त्यांच्या चेहऱ्यावर दिसतो. आजारानंतर त्यांनी लगेच पत्रकार परिषदांना सुरुवात केली, ती काहीशी घाईत झाली असे वाटते. सार्वजनिक चर्चेत आपली उपस्थिती टिकवून ठेवण्याची ओढ त्यामागे असू शकते. मात्र, त्यांनी प्रकृतीची काळजी घेणे अत्यावश्यक आहे, कारण त्यांच्या पक्षासाठी पुढील काळ आव्हानात्मक आहे.