उपचारांचा यशदर ९४ टक्क्यांवर; जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अहवालातून भारताच्या प्रगतीवर शिक्कामोर्तब
मुंबई/नवी दिल्ली, दि. १३ : क्षयरोगमुक्त भारताच्या उद्दिष्टाकडे वाटचाल करताना देशाने महत्त्वाची प्रगती नोंदवली आहे. २०१५ पासून क्षयरोगामुळे होणाऱ्या मृत्यूंच्या प्रमाणात ३८ टक्क्यांची घट झाली असून, औषधांना प्रतिसाद देणाऱ्या रुग्णांच्या उपचारांमध्ये ९४ टक्के यश मिळत आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या १२ नोव्हेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या ‘जागतिक क्षयरोग अहवाल २०२६’मध्ये भारताच्या या कामगिरीची नोंद करण्यात आली आहे. याच कालावधीत जगभरातील क्षयरोगामुळे होणाऱ्या मृत्यूंमध्ये ३५ टक्के घट झाली आहे.
क्षयरोगाचे वेळीच निदान, उपचारांची उपलब्धता आणि रुग्णांना सातत्याने मिळणारा आधार यांवर भारताने भर दिला आहे. राष्ट्रीय क्षयरोग निर्मूलन कार्यक्रमाच्या माध्यमातून तपासणीपासून उपचारांपर्यंत विविध उपाय राबवले जात आहेत. त्यामुळे आजारामुळे होणारे मृत्यू कमी करण्याबरोबरच उपचार पूर्ण करणाऱ्या रुग्णांचे प्रमाण वाढवण्यास मदत होत आहे.
निदान आणि रुग्णशोधासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर
क्षयरोगाचे रुग्ण लवकर शोधण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या मदतीने क्ष-किरण तपासणी केली जात आहे. सक्रिय रुग्णशोध मोहिमा, जलद निदान चाचण्या आणि रुग्णांच्या गरजेनुसार उपचार सुरू करण्यावरही भर देण्यात आला आहे. आजाराचा प्रादुर्भाव अधिक असलेले भाग ओळखणे आणि गंभीर गुंतागुंत होण्याची शक्यता असलेल्या रुग्णांचा आधीच अंदाज घेणे यासाठीही कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित साधनांचा उपयोग केला जात आहे.
‘खुशी’ कृत्रिम बुद्धिमत्ता संवादक आणि अवतार व्हिडिओबॉट यांसारख्या डिजिटल साधनांचा समावेशही या प्रयत्नांत करण्यात आला आहे. यामुळे जनजागृती, माहितीचा प्रसार आणि रुग्णांपर्यंत पोहोचण्याच्या कामाला तंत्रज्ञानाची जोड मिळत आहे.
उपचारांच्या यशात पोषण आणि सामाजिक आधाराचे योगदान
क्षयरुग्णांच्या उपचारांमध्ये केवळ औषधोपचार पुरेसे नसून, त्यांना आवश्यक पोषण आणि नियमित आधार मिळणेही महत्त्वाचे आहे. ‘निक्षय पोषण योजना’ आणि ‘निक्षय मित्र’ उपक्रमांच्या माध्यमातून रुग्णांना पोषणासाठी मदत केली जात आहे. ‘निक्षय मित्र’च्या माध्यमातून नागरिक आणि विविध संस्था क्षयरुग्णांच्या आरोग्यसुधारणा व कल्याणासाठी थेट योगदान देऊ शकतात.
औषधांना प्रतिसाद देणाऱ्या क्षयरुग्णांचा उपचार यशदर ९४ टक्क्यांपर्यंत पोहोचणे ही उपचार व्यवस्थेतील प्रगती मानली जात आहे. रुग्णकेंद्रित सेवा आणि उपचारांच्या काळात मिळणारा सातत्यपूर्ण आधार यामुळे उपचार पूर्ण करण्यास मदत होत असल्याचे या आकडेवारीतून दिसून येते.
क्षयरोग निर्मूलनासाठी ९६ टक्के निधी देशांतर्गत स्रोतांतून
क्षयरोग निर्मूलनासाठी आवश्यक असलेल्या एकूण निधीपैकी ९६ टक्के निधी देशांतर्गत स्रोतांमधून उपलब्ध होत आहे. या मोहिमेसाठी देशांतर्गत आर्थिक पाठबळ कायम ठेवण्याबरोबरच सरकार, सामाजिक संस्था आणि नागरिकांच्या सहभागातून प्रयत्न सुरू असल्याचे अहवालातील माहितीवरून स्पष्ट होते.
‘जॉश टीम्स’मधून युवकांचा सहभाग वाढवण्याचा प्रयत्न
क्षयरोग निर्मूलनाच्या मोहिमेला तळागाळात अधिक व्यापक करण्यासाठी ‘जॉश टीम्स’ हा उपक्रम राबवला जात आहे. या माध्यमातून युवकांना जनजागृती आणि समाजसहभागाच्या कामात सहभागी करून घेतले जात आहे. तालुका आणि प्रभाग स्तरावर या पथकांची स्थापना करण्यात येत असून, प्रथम श्रेणीतील नियुक्त अधिकारी त्यांचे नेतृत्व करणार आहेत.
प्रत्येक पथकाला राष्ट्रीय छात्र सेनेचे पाच छात्र आणि ‘माय भारत’चे पाच स्वयंसेवक सहकार्य करणार आहेत. समाजातील विविध घटकांपर्यंत पोहोचणे, क्षयरोगाविषयी जागरूकता निर्माण करणे आणि नागरिकांचा सहभाग वाढवणे ही या पथकांची प्रमुख कामे असतील.
क्षयरोगामुळे होणाऱ्या मृत्यूंमध्ये झालेली घट, उपचारांचा वाढलेला यशदर आणि तपासणी व पोषण सहाय्याच्या विविध योजना या भारताच्या क्षयरोग निर्मूलन मोहिमेतील महत्त्वाचे टप्पे ठरत आहेत. मात्र, हे यश कायम ठेवण्यासाठी वेळेवर निदान, उपचारांची सातत्यपूर्ण उपलब्धता आणि समाजाचा सक्रिय सहभाग यांना पुढेही महत्त्व द्यावे लागणार आहे.
