प्रकल्पाच्या पार्श्वभूमीवर सरकारकडून स्पष्टता मागितली; अधिकृत कागदपत्रांनुसार जांभिवलीतील प्रकल्पाला ‘संमती स्थापनेची’ मंजुरी
अंबरनाथ, दि. ९ : अंबरनाथच्या जांभिवली औद्योगिक परिसरात प्रस्तावित असलेल्या एसएमएस एनव्होक्लीनच्या सामूहिक जैववैद्यकीय कचरा प्रक्रिया केंद्रावरून पुन्हा एकदा राजकीय आणि स्थानिक पातळीवर वाद निर्माण झाला आहे. शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे कल्याण उपजिल्हाप्रमुख तथा अंबरनाथ बचाव कृती समितीचे अध्यक्ष अनिल लक्ष्मण भोईर यांनी प्रकल्पाच्या कामकाजाबाबत सरकार आणि प्रशासनाने नागरिकांसमोर स्पष्ट भूमिका मांडावी, अशी मागणी केली आहे. विशेष म्हणजे, उपलब्ध शासकीय नोंदींनुसार या प्रकल्पासाठी महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने संमती स्थापनेची प्रक्रिया केली असून, त्यामुळे प्रकल्पाच्या परवानग्या आणि प्रत्यक्ष कामाची सद्यस्थिती याबाबत अधिकृत स्पष्टीकरणाची मागणी आता महत्त्वाची ठरली आहे.
अनिल भोईर यांनी अंबरनाथमध्ये प्रस्तावित एसएमएस एनव्होक्लीन जैववैद्यकीय कचरा प्रकल्पाला विरोध कायम ठेवला असून, नागरिकांच्या आरोग्याशी कोणतीही तडजोड केली जाणार नसल्याचे म्हटले आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, या प्रकल्पाबाबत यापूर्वी उद्योगमंत्री उदय सामंत यांच्या उपस्थितीत बैठक झाली होती. कंपनीकडून प्रकल्पाचे सादरीकरण नागरिकांसमोर केले जाईल, असे आश्वासन देण्यात आल्याचा त्यांचा दावा आहे. मात्र, चार महिने उलटूनही ते सादरीकरण सार्वजनिक झाले नसल्याचे भोईर यांनी म्हटले आहे.
त्यामुळे प्रकल्पाचे सादरीकरण नेमके कुठे आहे, ते नागरिकांसमोर कधी मांडले जाणार आणि सध्या त्याची काय स्थिती आहे, याची माहिती शासनाने जाहीर करावी, अशी मागणी त्यांनी केली आहे. “उदय सामंतजी, क्या हुआ तेरा वादा?” हा प्रश्न उपस्थित करत उपजिल्हाप्रमुख भोईर यांनी सरकारच्या आश्वासनांच्या अंमलबजावणीवरही टीका केली आहे.
अंबरनाथमध्ये प्रकल्प का? स्थानिकांचा विरोध
एसएमएस एनव्होक्लीनकडून जैववैद्यकीय कचऱ्यावर प्रक्रिया करणारी सुविधा उभारण्याचा प्रस्ताव अंबरनाथच्या अतिरिक्त औद्योगिक क्षेत्रातील जांभिवली येथील जेबी-३३ भूखंडासाठी आहे. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या नोंदीनुसार, या प्रकल्पाला २३ जानेवारी २०२५ रोजी संमती स्थापनेचे प्रमाणपत्र देण्यात आले होते. त्यानंतर ८ जून २०२५ रोजी त्यात सुधारणा करण्यात आली. या कागदपत्रांमध्ये भूखंडाचा पत्ता अतिरिक्त अंबरनाथ (जांभिवली) औद्योगिक क्षेत्र असा नमूद आहे.
प्रकल्पाच्या सविस्तर अहवालानुसार, प्रस्तावित केंद्रात भस्मीकरण यंत्रणा, निर्जंतुकीकरणासाठी स्वयंचलित वाफ प्रक्रिया, कचरा कापण्याची यंत्रणा, रासायनिक निर्जंतुकीकरण आणि सांडपाणी प्रक्रिया यांसारख्या सुविधा प्रस्तावित आहेत.
दरम्यान, या प्रकल्पामुळे अंबरनाथच्या पर्यावरणावर आणि नागरिकांच्या आरोग्यावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त करत स्थानिक पातळीवर विरोध होत आहे. भोईर यांनीही याच मुद्द्यावरून सरकारकडे प्रकल्पाबाबत पारदर्शक माहिती जाहीर करण्याची मागणी केली आहे.
चिखलोली धरणाच्या प्रवाहाचा मुद्दाही उपस्थित
प्रकल्पाच्या ठिकाणाशी संबंधित आणखी एक गंभीर मुद्दा भोईर यांनी उपस्थित केला आहे. अंबरनाथ शहराच्या पाणीपुरवठ्याशी संबंधित असलेल्या चिखलोली धरणाच्या मुख्य प्रवाहाचा मार्ग बदलण्यासाठी कंपनीने संबंधित विभागाकडे परवानगी मागितल्याचा दावा त्यांनी केला आहे.
या दाव्याची अधिकृत कागदपत्रांद्वारे स्वतंत्र पुष्टी अद्याप उपलब्ध झालेली नाही. त्यामुळे जलसंपदा विभाग, महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळ आणि अंबरनाथ नगरपरिषदेने या संदर्भातील परवानग्या, प्रस्तावित कामाची व्याप्ती आणि प्रत्यक्ष स्थिती स्पष्ट करणे आवश्यक ठरेल.
मानखुर्दमधील प्रकल्पाच्या स्थलांतराचा संदर्भ
एसएमएस एनव्होक्लीनच्या अंबरनाथ प्रकल्पाकडे पाहताना मानखुर्दमधील विद्यमान जैववैद्यकीय कचरा प्रक्रिया केंद्राच्या स्थलांतराचा संदर्भ महत्त्वाचा आहे. मार्च २०२६ मध्ये पर्यावरण व वातावरणीय बदल मंत्री पंकजा मुंडे यांनी विधानसभेत दिलेल्या माहितीनुसार, मानखुर्द-शिवाजीनगर परिसरातील एसएमएस एनव्होक्लीनची भस्मीकरण यंत्रणा अंबरनाथ औद्योगिक वसाहतीत २१ महिन्यांत स्थलांतरित करण्याची योजना आहे.
या स्थलांतरामागे मानखुर्द-गोवंडी परिसरातील नागरिकांच्या आरोग्याशी संबंधित तक्रारी आणि पर्यावरणीय प्रश्नांचा संदर्भ देण्यात आला होता. यापूर्वी मुंबईतील विद्यमान केंद्राच्या स्थलांतराबाबत उच्च न्यायालयीन प्रक्रियाही झाली आहे.
अधिकृत नोंदी काय सांगतात?
उपलब्ध शासकीय नोंदींच्या पडताळणीत अंबरनाथच्या जांभिवली परिसरातील एसएमएस एनव्होक्लीन प्रकल्प हा केवळ चर्चेच्या पातळीवरील प्रस्ताव नसून, त्यासाठी विविध प्रशासकीय आणि पर्यावरणीय प्रक्रियांना सुरुवात झाल्याचे स्पष्ट होते. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या कागदपत्रात जेबी-३३ भूखंडासाठी संमती स्थापनेचा उल्लेख आहे.
त्याचबरोबर प्रकल्पाच्या पर्यावरणीय मंजुरी प्रक्रियेसाठी राज्यस्तरीय तज्ज्ञ समितीसमोर प्रस्ताव मांडण्यात आल्याची अधिकृत नोंद उपलब्ध आहे. प्रस्तावात चार भस्मीकरण यंत्रणा, आठ स्वयंचलित वाफ प्रक्रिया यंत्रणा आणि आठ कचरा कापणी यंत्रणांसह इतर प्रक्रिया सुविधा प्रस्तावित असल्याचे नमूद आहे.
मात्र, भोईर यांनी उपस्थित केलेले प्रश्न—प्रत्यक्ष बांधकामाची सद्यस्थिती, नागरिकांसमोर सादरीकरण, चिखलोली धरणाच्या प्रवाहाशी संबंधित परवानगी आणि प्रशासनाकडून करण्यात येणारी कारवाई—याबाबत संबंधित विभागांची स्वतंत्र अधिकृत भूमिका अद्याप या उपलब्ध कागदपत्रांतून स्पष्ट होत नाही.
“अंबरनाथच्या आरोग्याशी तडजोड नाही”
मुळात मुंबईतील गोवंडी-शिवाजीनगर परिसरातील नागरिकांना या प्रकल्पाचा त्रास होत असेल तर तो अंबरनाथकरांना होणार नाही असं मानायचं का? कि अंबरनाथ मधले नागरिक सुपरमॅन आहेत कि त्यांच्या शरीराची रचना प्रदूषणप्रूफ आहे हा मोठा सवाल आहे. शिवसेना कल्याण उपजिल्हाप्रमुख व अंबरनाथ बचाव कृती समिती अनिल भोईर यांनी या प्रकल्पाचा विरोध केवळ राजकीय मुद्दा नसून नागरिकांच्या आरोग्य, पर्यावरण आणि भविष्यातील सुरक्षिततेशी संबंधित असल्याचे म्हटले आहे. प्रकल्पाला विरोध करण्यासाठी अंबरनाथ बचाव कृती समितीच्या माध्यमातून आंदोलन, निवेदने, बैठका आणि जनजागृती सुरू असल्याचा दावा त्यांनी केला आहे.
“हमारा काम बनता, भाड़ में जाए जनता” अशी भावना नागरिकांमध्ये निर्माण होणे ही गंभीर बाब असल्याचे सांगत त्यांनी सत्ताधारी लोकप्रतिनिधींनी या विषयावर मौन सोडावे, अशी मागणी केली आहे.
दरम्यान, केंद्र आणि राज्य सरकारच्या अखत्यारीतील विविध यंत्रणांबरोबरच स्थानिक प्रशासनाच्या पातळीवरही या प्रकल्पाशी संबंधित प्रक्रिया सुरू असल्याने आता नागरिकांना अधिकृत आणि एकसंध माहिती मिळणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. प्रकल्पाला कोणकोणत्या मंजुरी मिळाल्या आहेत, कोणत्या प्रक्रिया अद्याप प्रलंबित आहेत आणि प्रत्यक्ष कामाची स्थिती काय आहे, याचा स्पष्ट तपशील प्रशासनाने जाहीर केल्यास या वादातील अनेक प्रश्नांना उत्तर मिळू शकते.
शिवसेना ठाकरे गट व अंबरनाथ बचाव कृती समितीने मात्र प्रकल्पाच्या विरोधातील संघर्ष सुरूच ठेवण्याचा निर्धार व्यक्त केला असून, नागरिकांच्या आरोग्य आणि पर्यावरणाच्या प्रश्नावर प्रशासनाने ठोस निर्णय घ्यावा, अशी मागणी कायम ठेवली आहे.
