पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी झोनल रेल्वेला व्यापक पाहणी व दुरुस्तीचे निर्देश; स्थानकनिहाय त्रुटींवर स्वतंत्र देखरेख
मुंबई, दि. २४ : रेल्वे स्थानकांवर प्रवाशांना स्वच्छ आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी मिळावे यासाठी भारतीय रेल्वेने पाणीपुरवठा व्यवस्थेची व्यापक तपासणी हाती घेतली आहे. या विशेष मोहिमेत पाण्याच्या टाक्यांपासून गाळणी यंत्रणा, नळ, जलकेंद्रे आणि पाणी थंड करण्याच्या यंत्रणांपर्यंत प्रत्येक टप्प्याची पाहणी केली जाणार आहे. त्रुटी आढळल्यास तातडीने दुरुस्ती किंवा आवश्यकतेनुसार उपकरणे बदलण्याचे निर्देश झोनल रेल्वेला देण्यात आले आहेत.
ही मोहीम केवळ टाक्या स्वच्छ करण्यापुरती मर्यादित नसून पाण्याचा स्रोत, शुद्धीकरण, साठवण, वितरण आणि प्रत्यक्ष वापराच्या ठिकाणापर्यंत संपूर्ण व्यवस्थेची गुणवत्ता तपासण्यावर भर देण्यात आला आहे. रेल्वे स्थानकांबरोबरच रेल्वे वसाहती आणि कार्यस्थळांमधील पिण्याच्या पाण्याच्या सुविधांचाही या उपक्रमात समावेश करण्यात आला आहे.
टाक्या रिकाम्या करून स्वच्छता आणि निर्जंतुकीकरण
विशेष मोहिमेदरम्यान भूमीगत तसेच उंचावरील पाण्याच्या टाक्या, पीव्हीसी टाक्या, जलकेंद्रे, नळ आणि पाणी वितरण केंद्रांची तपासणी केली जाणार आहे. टाक्यांमधील पाणी पूर्णपणे काढून गाळ साफ केला जाईल. त्यानंतर टाक्या घासून स्वच्छ करून त्यांचे निर्जंतुकीकरण केले जाणार आहे.
टाक्यांना योग्य प्रकारे झाकण बसविण्यात आले आहे की नाही, तसेच हवा खेळती ठेवण्यासाठीच्या नलिका आणि अतिरिक्त पाणी बाहेर जाण्याच्या व्यवस्थेला पक्षी, प्राणी व शेवाळापासून संरक्षण आहे की नाही, याचीही पाहणी केली जाईल.
पिण्याच्या पाण्याच्या व्यवस्थेत अशुद्ध किंवा पिण्यायोग्य नसलेल्या पाण्याची सरमिसळ होऊ नये, यावर विशेष लक्ष दिले जाणार आहे. खराब झालेल्या टाक्या, पाणीवाहिन्या आणि गाळणी यंत्रणांची दुरुस्ती केली जाईल. आवश्यक ठिकाणी जुनी उपकरणे बदलून नवीन व्यवस्था उभारली जाणार आहे.
पाणीवाहिन्यांमधील गळती शोधून तिची दुरुस्ती करण्याचेही निर्देश देण्यात आले आहेत. यामुळे पाण्याची नासाडी रोखण्यासोबतच वितरण व्यवस्थेतील संभाव्य त्रुटी दूर करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
हातपंप आणि कूपनलिकांच्या पाण्यावरही लक्ष
हातपंप किंवा कूपनलिकांच्या माध्यमातून पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून दिल्या जाणाऱ्या ठिकाणांची स्वतंत्र तपासणी केली जाणार आहे. या स्रोतांमधून मिळणारे पाणी दूषित होणार नाही आणि ते पिण्यास योग्य राहील, याची खातरजमा करण्याची जबाबदारी संबंधित झोनल रेल्वेवर सोपविण्यात आली आहे.
जलशीतक आणि शुद्धीकरण यंत्रणांची तपासणी
रेल्वे स्थानकांवरील पाणी थंड करण्याची यंत्रे आणि पाणी शुद्धीकरणाच्या सुविधांचीही सखोल पाहणी करण्याचे निर्देश रेल्वे मंडळाने दिले आहेत. जलशीतकांमधील पाण्याच्या टाक्या स्वच्छ केल्या जातील. त्यातील पाणीवाहिन्या, नळ आणि इतर भागांमध्ये गळती असल्यास ती तातडीने दुरुस्त केली जाणार आहे.
जलकेंद्रे आणि जलशीतकांच्या आसपास पूर्ण स्वच्छता राखली जाते की नाही, याचीही पाहणी होणार आहे. अतिनील किरणे आणि उलट अभिसरण तंत्रावर आधारित शुद्धीकरण यंत्रणा व्यवस्थित कार्यरत आहेत की नाही, हे तपासले जाईल. ज्या ठिकाणी अशा सुविधा आवश्यक आहेत, तिथे त्या उपलब्ध करून देण्याची कार्यवाही केली जाणार आहे.
दीर्घकाळापासून देखभाल प्रलंबित असलेल्या यंत्रणांची सेवा, दुरुस्ती आणि आवश्यक भागांची बदली वेळेत करण्यावरही भर देण्यात आला आहे. गाळणीतील काड्या आणि इतर सुटे भाग गरजेनुसार बदलले जातील. जुन्या किंवा निकामी शुद्धीकरण यंत्रणांच्या जागी नवीन यंत्रणा बसविण्याची कामेही मोहिमेच्या माध्यमातून केली जाणार आहेत.
पाण्याच्या नमुन्यांची विविध स्तरांवर तपासणी
पाण्याची गुणवत्ता केवळ अंतिम वापराच्या ठिकाणी तपासण्याऐवजी संपूर्ण पुरवठा साखळीत तिचे निरीक्षण करण्याची भूमिका रेल्वेने स्वीकारली आहे. यासाठी पाण्याचे स्रोत, शुद्धीकरणानंतरचे निर्गम बिंदू, साठवण टाक्या, जलशीतक, पाणी विक्री यंत्रणा आणि निवडक नळ किंवा जलकेंद्रांमधून नमुने घेतले जाणार आहेत.
या नमुन्यांची भौतिक, रासायनिक आणि जिवाणूशास्त्रीय तपासणी केली जाईल. पाण्यातील अवशिष्ट क्लोरिनचे दररोज निरीक्षण करण्याचीही व्यवस्था करण्यात येणार आहे. आवश्यकतेनुसार पुन्हा क्लोरीनीकरण किंवा अन्य सुधारात्मक उपाय तातडीने केले जातील.
जुन्या पायाभूत सुविधांच्या जागी नवीन व्यवस्था
जुन्या पाण्याच्या टाक्या बदलणे तसेच नवीन भूमीगत आणि उंचावरील टाक्यांची बांधकामे यांना गती देण्याचे निर्देश झोनल रेल्वेला देण्यात आले आहेत. यापूर्वी मंजूर झालेल्या कामांचा आढावा घेऊन त्यांची अंमलबजावणी वेगाने करण्यावर भर असेल. गरज भासल्यास नव्या कामांना मंजुरी देण्याची प्रक्रियाही राबविली जाणार आहे.
पाणीपुरवठ्याच्या विविध टप्प्यांवर दूषितीकरण होण्याची शक्यता शोधून ती रोखण्यासाठी स्रोतापासून नळापर्यंत योग्य ठिकाणी गाळणी आणि शुद्धीकरण व्यवस्था उभारण्याचे नियोजनही करण्यात आले आहे.
या मोहिमेतील महत्त्वाचा भाग म्हणजे स्थानकनिहाय देखरेख. प्रत्येक झोनल रेल्वेला आढळलेल्या त्रुटी, त्यावर करण्यात आलेली दुरुस्ती आणि प्रलंबित कामांचा तपशील स्वतंत्रपणे नोंदवावा लागणार आहे. त्यामुळे कोणत्या स्थानकावर कोणती समस्या आढळली आणि तिच्यावर काय कार्यवाही झाली, याचा मागोवा घेणे शक्य होणार आहे.
रेल्वे स्थानकांपुरतेच हे प्रयत्न मर्यादित न ठेवता रेल्वे वसाहती आणि कर्मचाऱ्यांच्या कार्यस्थळांवरील पिण्याच्या पाण्याच्या सुविधांचीही याच पद्धतीने तपासणी व देखभाल केली जाणार आहे.
पाण्याची नियमित तपासणी, साठवण सुविधांची स्वच्छता, निर्जंतुकीकरण, गळती दुरुस्ती आणि शुद्धीकरण यंत्रणांची देखभाल या सर्व बाबी एकाच मोहिमेत आणल्याने रेल्वेच्या पिण्याच्या पाणीपुरवठा व्यवस्थेतील त्रुटी वेळेत दूर करण्याचा प्रयत्न होणार आहे. प्रवाशांसह रेल्वे कर्मचाऱ्यांना सुरक्षित आणि स्वच्छ पाणी उपलब्ध करून देणे, हे या मोहिमेचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे.
