गोव्यातील डोना पावला येथील निवासस्थानी हृदयविकाराचा तीव्र झटका; मणिपाल रुग्णालयात उपचारादरम्यान निधन
पणजी, दि. ८ : हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीत आपल्या प्रभावी अभिनयाने स्वतंत्र ओळख निर्माण करणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे आज निधन झाले. वयाच्या ७५व्या वर्षी गोव्यातील डोना पावला येथील निवासस्थानी त्यांना हृदयविकाराचा तीव्र झटका आला. त्यानंतर त्यांना तातडीने मणिपाल रुग्णालयात नेण्यात आले; मात्र उपचारादरम्यान त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाची पुष्टी त्यांचे पुत्र मल्हार पाटेकर यांनी केली आहे.
नाना पाटेकर यांच्या निधनाचे वृत्त समोर आल्यानंतर मराठी तसेच हिंदी मनोरंजनसृष्टीत शोक व्यक्त केला जात आहे. पाच दशकांहून अधिक काळ विविध धाटणीच्या भूमिका साकारत त्यांनी अभिनयाची स्वतःची शैली निर्माण केली होती. गंभीर, वास्तववादी व्यक्तिरेखांपासून विनोदी आणि खलनायकी भूमिकांपर्यंत त्यांनी केलेल्या कामाची मोठी नोंद भारतीय चित्रपटसृष्टीत आहे.
पहिल्या भूमिकेपासून दिग्गज अभिनेत्यापर्यंत
विश्वनाथ दिनकरराव पाटेकर म्हणजेच नाना पाटेकर यांनी रंगभूमीवरून अभिनयाचा प्रवास सुरू केला. पुढे १९७८ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘गमन’ चित्रपटातून त्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत पाऊल ठेवले. सुरुवातीच्या काळात छोट्या भूमिका स्वीकारत त्यांनी आपले स्थान निर्माण करण्यासाठी सातत्याने काम केले.
‘सलाम बॉम्बे!’, ‘परिंदा’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘खामोशी : द म्युझिकल’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’, ‘राजनीती’ आणि ‘वेलकम’ यांसारख्या चित्रपटांमधून त्यांच्या अभिनयाच्या विविध छटा प्रेक्षकांसमोर आल्या. ‘वेलकम’मधील उदय शेट्टी ही व्यक्तिरेखाही त्यांच्या कारकिर्दीतील वेगळी आणि लोकप्रिय बाजू ठरली.
नाना पाटेकर यांनी केवळ अभिनयापुरते स्वतःला मर्यादित ठेवले नाही. १९९१ मध्ये ‘प्रहार : द फायनल अटॅक’ या चित्रपटातून त्यांनी दिग्दर्शनाची जबाबदारीही सांभाळली. अभिनयासोबत दिग्दर्शक म्हणूनही त्यांनी आपली वेगळी छाप पाडली.
तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा सन्मान
नाना पाटेकर यांच्या अभिनय कारकिर्दीला राष्ट्रीय पातळीवरही मोठी दखल मिळाली. ‘परिंदा’साठी १९९० मध्ये सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता, ‘क्रांतिवीर’साठी १९९५ मध्ये सर्वोत्कृष्ट अभिनेता आणि ‘अग्निसाक्षी’साठी १९९७ मध्ये सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता असे तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार त्यांच्या नावावर आहेत. भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदानासाठी त्यांना २०१३ मध्ये पद्मश्रीने सन्मानित करण्यात आले.
‘नटसम्राट’मधून रंगभूमीवरील भूमिकेला नवा आयाम
२०१६ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘नटसम्राट’ या मराठी चित्रपटाने नाना पाटेकर यांच्या अभिनयातील आणखी एक प्रभावी पैलू प्रेक्षकांसमोर आणला. गणपत रामचंद्र बेलवलकर ही व्यक्तिरेखा त्यांनी साकारली होती. रंगभूमीवर आयुष्य घालवलेल्या ज्येष्ठ अभिनेत्याच्या भावविश्वाचे चित्रण करणाऱ्या या भूमिकेला मोठी दाद मिळाली.
मराठी रंगभूमी आणि चित्रपट यांच्यातील नात्याशी नाना पाटेकर यांचे काम विशेष जवळचे राहिले. ‘पुरुष’ आणि ‘हमीदाबाईची कोठी’ यांसारख्या नाटकांमधील त्यांच्या भूमिका आजही त्यांच्या रंगभूमीवरील कारकिर्दीचा महत्त्वाचा भाग मानल्या जातात.
पडद्यावरील व्यक्तिरेखांमध्ये कमालीची विविधता
नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाचे वैशिष्ट्य म्हणजे एका विशिष्ट चौकटीत न अडकता त्यांनी वेगवेगळ्या प्रकारच्या भूमिका स्वीकारल्या. नायक, खलनायक, सहाय्यक भूमिका, गंभीर व्यक्तिरेखा तसेच विनोदी पात्रे अशा विविध भूमिकांमधून त्यांनी आपली अभिनयक्षमता सिद्ध केली.
‘क्रांतिवीर’मधील आक्रमक आणि प्रभावी व्यक्तिरेखेपासून ‘वेलकम’मधील विनोदी उदय शेट्टीपर्यंत त्यांच्या भूमिकांमध्ये असलेली विविधता त्यांच्या दीर्घ कारकिर्दीचे वैशिष्ट्य ठरली. ‘नटसम्राट’मधील गणपत बेलवलकरने त्यांच्या अभिनयातील भावनिक खोली पुन्हा अधोरेखित केली.
नाना पाटेकर यांच्या निधनाने केवळ एक लोकप्रिय अभिनेता नव्हे, तर रंगभूमी, मराठी चित्रपट आणि हिंदी सिनेसृष्टी या तिन्ही क्षेत्रांवर ठसा उमटवणारा कलाकार काळाच्या पडद्याआड गेला आहे. त्यांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत साकारलेल्या असंख्य व्यक्तिरेखा आणि अभिनयाची स्वतंत्र शैली यामुळे भारतीय चित्रपटसृष्टीतील त्यांचे योगदान दीर्घकाळ स्मरणात राहील.
