मुंबई शहरातील ६७१ आणि उपनगरातील २ हजार ८९२ लाभार्थी; जन्मापासून १८ वर्षांपर्यंत टप्प्याटप्प्याने १ लाख १ हजार रुपयांचा लाभ
मुंबई, दि. २७ : मुलींच्या शिक्षणाला आर्थिक पाठबळ देतानाच त्यांचे सक्षमीकरण करण्यासाठी राज्य शासनाच्या ‘लेक लाडकी योजना’ अंतर्गत मुंबईतील ३ हजार ५६३ मुलींना लाभ मिळणार आहे. यामध्ये मुंबई शहरातील ६७१, तर मुंबई उपनगरातील २ हजार ८९२ लाभार्थींचा समावेश आहे. मुलींच्या जन्माला प्रोत्साहन, शिक्षणातील सातत्य आणि बालविवाहाला आळा घालणे, या उद्देशाने ही योजना राबविली जात आहे.
राज्यात १ एप्रिल २०२३ पासून ‘माझी कन्या भाग्यश्री (सुधारित)’ योजना अधिक्रमित करून ‘लेक लाडकी योजना’ सुरू करण्यात आली. पिवळे किंवा केशरी शिधापत्रिका असलेल्या आणि वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न १ लाख रुपयांपेक्षा अधिक नसलेल्या कुटुंबातील १ एप्रिल २०२३ रोजी किंवा त्यानंतर जन्मलेल्या मुलींना या योजनेचा लाभ मिळू शकतो.
पाच टप्प्यांत मिळणार १ लाख १ हजार रुपये
या योजनेत पात्र मुलीला तिच्या शैक्षणिक प्रवासातील विविध टप्प्यांवर आर्थिक मदत दिली जाते. जन्मानंतर ५ हजार रुपये, इयत्ता पहिलीत प्रवेश घेतल्यानंतर ६ हजार रुपये, इयत्ता सहावीत प्रवेश घेतल्यावर ७ हजार रुपये आणि इयत्ता अकरावीत प्रवेश घेतल्यानंतर ८ हजार रुपये देण्यात येतात. मुलीने वयाची १८ वर्षे पूर्ण केल्यानंतर अंतिम टप्प्यात ७५ हजार रुपये दिले जातात. अशा प्रकारे पात्र मुलीला एकूण १ लाख १ हजार रुपयांचा लाभ मिळतो.
योजनेचा लाभ एक किंवा दोन मुलींना लागू आहे. एखाद्या कुटुंबात एक मुलगा आणि एक मुलगी असेल, तरी ती मुलगी योजनेसाठी पात्र ठरू शकते. लाभ घेण्यासाठी संबंधित कुटुंब महाराष्ट्राचे रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
पहिल्या अपत्याच्या तिसऱ्या हप्त्यासाठी तसेच दुसऱ्या अपत्याच्या दुसऱ्या हप्त्यासाठी अर्ज करताना कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र सादर करावे लागते. अंतिम ७५ हजार रुपयांचा लाभ मिळण्यासाठी मुलीने १८ वर्षे पूर्ण केलेली असण्याबरोबरच ती अविवाहित असणे आवश्यक आहे.
अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक?
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी पालकांनी मुलीच्या जन्मनोंदणीची नोंद आणि जन्मदाखला घेऊन आपल्या कार्यक्षेत्रातील अंगणवाडी सेविकेशी संपर्क साधावा. अर्जासोबत मुलीचा जन्मदाखला, पालकांचे व लाभार्थी मुलीचे आधार कार्ड, पिवळे किंवा केशरी शिधापत्रिका, कुटुंबप्रमुखाचा उत्पन्नाचा दाखला आणि लाभार्थी अथवा पालकांच्या बँक पासबुकची प्रत आवश्यक आहे.
मुलीच्या शिक्षणाच्या संबंधित टप्प्यासाठी शाळेचा बोनाफाईड दाखलाही द्यावा लागतो. आवश्यकतेनुसार कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र, अंतिम लाभासाठी मुलगी अविवाहित असल्याचे स्वयंघोषणापत्र आणि शासनाने निर्धारित केलेली इतर कागदपत्रेही मागविली जाऊ शकतात.
अंगणवाडी सेविका, पर्यवेक्षिका किंवा मुख्यसेविका यांच्यामार्फत अर्जातील माहिती व कागदपत्रांची पडताळणी केली जाते. त्यानंतर पात्र लाभार्थीची माहिती ऑनलाइन प्रणालीमध्ये नोंदवून संबंधित स्तरावर प्रमाणित केली जाते आणि योजनेच्या नियमानुसार विविध टप्प्यांवर आर्थिक मदत वितरित केली जाते.
मुलींच्या शिक्षणाला आर्थिक पाठबळ
‘लेक लाडकी योजना’ केवळ आर्थिक मदतीपुरती मर्यादित नसून मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे, कुपोषणाचे प्रमाण कमी करणे, शाळाबाह्य मुलींची संख्या कमी करणे आणि बालविवाह रोखणे, या व्यापक उद्दिष्टांशी जोडलेली आहे. त्यामुळे लाभाची रक्कम मुलीच्या वाढीच्या आणि शिक्षणाच्या महत्त्वाच्या टप्प्यांशी जोडण्यात आली आहे.
यापूर्वी २०१९ पासून राबविण्यात आलेल्या संबंधित उपक्रमातून राज्यातील १८ जिल्ह्यांतील ८०० शाळांमधील ६ लाख ८० हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांची तपासणी करण्यात आली असून ६३ हजारांहून अधिक चष्मे वितरित करण्यात आले आहेत. या अनुभवाच्या पार्श्वभूमीवर मुलींच्या शिक्षण व सक्षमीकरणासाठी आर्थिक मदत देणाऱ्या ‘लेक लाडकी योजने’त पात्र लाभार्थींना वेळेत लाभ मिळणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
मुंबई शहर आणि उपनगरातील पात्र मुलींना या योजनेचा लाभ मिळावा यासाठी पालकांनी आवश्यक कागदपत्रांसह अंगणवाडी यंत्रणेशी संपर्क साधणे अपेक्षित आहे. यामुळे पात्र कुटुंबांतील मुली शिक्षणापासून वंचित राहू नयेत आणि त्यांच्या भविष्यासाठी उपलब्ध आर्थिक मदतीचा उपयोग होऊ शकेल.
