मुंबईत व्यंगचित्रकलेसाठी स्वतंत्र दालन उभारणार; मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची घोषणा
मुंबई, दि. ३० : समाजातील विसंगती, राजकीय घडामोडी आणि बदलत्या परिस्थितीवर मार्मिक भाष्य करणाऱ्या व्यंगचित्रकलेचा वारसा जतन करण्यासाठी मुंबईत स्वतंत्र दालन उभारण्याच्या दिशेने राज्य सरकार पावले उचलणार आहे. सांस्कृतिक कार्य विभागाच्या माध्यमातून हा उपक्रम राबविण्यात येईल, अशी माहिती मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिली. व्यंगचित्रकार प्रशांत कुलकर्णी यांनी संपादित केलेल्या आणि ‘ग्रंथाली’ने प्रकाशित केलेल्या ‘महाराष्ट्राच्या हास्यरेषा’ या पुस्तकाच्या प्रकाशनप्रसंगी ते बोलत होते.
दादर येथील स्वातंत्र्यवीर सावरकर स्मारक सभागृहात २९ ऑक्टोबर रोजी हा कार्यक्रम झाला. या सोहळ्याला सांस्कृतिक कार्यमंत्री ॲड. आशिष शेलार, माजी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे, मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे, ‘ग्रंथाली’चे विश्वस्त सुदेश हिंगलासपूरकर आणि पुस्तकाचे संपादक प्रशांत कुलकर्णी उपस्थित होते.
शब्दांविनाही प्रभावी भाष्य करण्याची ताकद
व्यंगचित्र हे केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून, समाजातील घडामोडी आणि विरोधाभास नेमकेपणाने मांडणारी प्रभावी कलाभिव्यक्ती आहे, असे मत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केले. मराठी व्यंगचित्रकारांनी विविध काळांतील सामाजिक आणि सार्वजनिक जीवनातील विसंगती आपल्या चित्रांमधून सातत्याने अधोरेखित केल्या आहेत, असे त्यांनी नमूद केले.
एखाद्या व्यक्तीचे किंवा परिस्थितीचे वैशिष्ट्य काही रेषांच्या माध्यमातून उलगडण्याची क्षमता व्यंगचित्रकलेत आहे. महाराष्ट्रात या कलेची समृद्ध परंपरा असून, ती नव्या पिढीपर्यंत पोहोचविण्यासाठी ‘महाराष्ट्राच्या हास्यरेषा’सारखे पुस्तक उपयुक्त ठरेल, असेही फडणवीस यांनी सांगितले.
उद्धव ठाकरेंनी उलगडले व्यंगचित्रांचे वेगळेपण
माजी मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी व्यंगचित्र समजून घेताना रेषांमागील आशय आणि त्यातून व्यक्त होणारा सूचक अर्थ महत्त्वाचा असल्याचे सांगितले. व्यंगचित्रकार म्हणून काम करताना आलेले अनुभव तसेच ‘फटकारे’ या पुस्तकाच्या निर्मितीशी संबंधित आठवणी त्यांनी उपस्थितांसमोर मांडल्या.
समाजातील विसंगती नेमकेपणाने टिपून त्यावर भाष्य करणे, हे व्यंगचित्रकाराचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. व्यंगचित्रकारांच्या कलाकृतींसाठी स्वतंत्र दालन उभारण्याच्या उपक्रमाला शासनाकडून सर्वतोपरी मदत केली जाईल, असेही त्यांनी सांगितले.
राज ठाकरेंकडून जुन्या व्यंगचित्रविश्वाला उजाळा
राज ठाकरे यांनी व्यंगचित्रनिर्मितीतील रेषांची अचूकता, कलाकाराचा स्वाभिमान आणि विषयाचे नेमके निरीक्षण यांचे महत्त्व स्पष्ट केले. जुन्या काळातील व्यंगचित्रविश्वातील आठवणींनाही त्यांनी उजाळा दिला.
कला आणि संस्कृतीच्या निमित्ताने वेगवेगळ्या विचारांचे लोक एकाच व्यासपीठावर एकत्र येणे, ही महाराष्ट्रातील परंपरा असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
ऐतिहासिक व्यंगचित्रांचा ठेवा नव्या पिढीसाठी
सांस्कृतिक कार्यमंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी ‘महाराष्ट्राच्या हास्यरेषा’ या ग्रंथाच्या निर्मितीसाठी घेण्यात आलेल्या परिश्रमांचे कौतुक केले. प्रशांत कुलकर्णी आणि ‘ग्रंथाली’च्या सदस्यांनी संकलित केलेली ऐतिहासिक व्यंगचित्रे हा महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वाचा भाग ठरेल, असे त्यांनी सांगितले.
ज्येष्ठ व्यंगचित्रकार शि. द. फडणीस यांच्या योगदानाचाही त्यांनी गौरव केला. पुणे विद्यापीठात त्यांच्या नावाने अध्ययन केंद्र सुरू करण्याचे काम हाती घेण्यात आल्याची माहिती शेलार यांनी दिली.
व्यंगचित्रकलेच्या जतनासाठी पुढाकार
‘महाराष्ट्राच्या हास्यरेषा’ या ग्रंथाच्या प्रकाशनाने मराठी व्यंगचित्रकलेच्या परंपरेची चर्चा पुन्हा केंद्रस्थानी आली आहे. मुंबईत प्रस्तावित दालन उभारल्यास या कलेशी संबंधित ऐतिहासिक कलाकृती जतन करणे, त्यांचा अभ्यास करणे आणि नव्या पिढीला या परंपरेची ओळख करून देणे शक्य होऊ शकते. आता या घोषणेच्या अंमलबजावणीसाठी सांस्कृतिक कार्य विभाग कोणती पावले उचलतो, याकडे कलाक्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.
