२२ सप्टेंबरला एकता नगरमध्ये ७२ वा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा; केंद्राच्या निर्णयावर राष्ट्रीय पुरस्कारविजेत्या दिग्दर्शकाची भूमिका
नवी दिल्ली/मुंबई, दि. ८: दिल्लीबाहेर राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्याच्या केंद्र सरकारच्या निर्णयाने चित्रपट क्षेत्रात चर्चेला सुरुवात झाली असून, दिग्दर्शक राहुल ढोलकिया यांनी या निर्णयामागील कारणावर प्रश्न उपस्थित केला आहे. ७२ वा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा यंदा गुजरातमधील एकता नगर येथे २२ सप्टेंबरला होणार आहे. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या प्रदीर्घ परंपरेत यंदा प्रथमच राजधानीबाहेर सोहळा होत असल्याने ढोलकिया यांनी गुजरातची निवड का करण्यात आली, असा थेट सवाल केला आहे.
“गुजरातच का?”; ढोलकियांचा सवाल
राहुल ढोलकिया यांनी समाजमाध्यमावरील आपल्या पोस्टमधून या निर्णयाबाबत भूमिका मांडली. दिल्लीमध्येच पुरस्कार सोहळा झाला पाहिजे, असा आग्रह नसल्याचे स्पष्ट करत त्यांनी दिल्लीची परंपरा मोडण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर दुसऱ्या राज्याची निवड करताना चित्रपटसृष्टीतील योगदानाचाही विचार व्हायला हवा होता, असे सूचित केले.
त्यांनी आपल्या पोस्टमध्ये लिहिले, “खालीलप्रमाणे नैसर्गिक आणि अचूक मराठी भाषांतर करता येईल: दिल्लीमध्ये राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्याबाबत माझी विशेष आस्था नाही. मात्र, हा सोहळा गुजरातमध्ये हलवण्याच्या निर्णयावर माझा प्रश्न आहे. गुजरातच का?
दुसऱ्या शहरात किंवा राज्यात पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्याची परंपरा तुम्ही का बदलत आहात? आणि जर हा सन्मान दुसऱ्या राज्याला द्यायचा असेल, तर चित्रपटसृष्टीत मोठे योगदान देणाऱ्या महाराष्ट्र, केरळ किंवा तमिळनाडूसारख्या राज्याला का नाही? हैदराबादसारख्या शहराचाही विचार करता आला असता. मग गुजरातमध्येच का जावे?”
ढोलकिया यांच्या या भूमिकेनंतर राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या स्थळबदलाचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे. त्यांनी विशेषतः महाराष्ट्र, केरळ, तमिळनाडू आणि हैदराबादचा संदर्भ देत या प्रदेशांचे भारतीय चित्रपटसृष्टीतील योगदान अधोरेखित केले आहे.
यंदाचा सोहळा एकता नगरमध्ये
केंद्रीय माहिती व प्रसारण मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या माहितीनुसार, ७२ वा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा २२ सप्टेंबर २०२६ रोजी गुजरातमधील एकता नगर येथे होणार आहे. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते पुरस्कार प्रदान केले जाणार असून, २०२४ मधील भारतीय चित्रपटसृष्टीतील उल्लेखनीय कामगिरीचा या पुरस्कारांद्वारे गौरव केला जाणार आहे.
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांची सुरुवात १९५४ मध्ये झाली. आतापर्यंत राजधानी दिल्ली ही या सोहळ्याची पारंपरिक प्रमुख जागा राहिली आहे. यंदा मात्र केंद्र सरकारने हा सोहळा राष्ट्रीय राजधानीबाहेर विविध ठिकाणी घेण्याच्या धोरणात्मक निर्णयाचा भाग म्हणून गुजरातची निवड केली आहे.
त्यामुळे हा केवळ स्थळबदल नसून राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांना देशातील विविध भागांपर्यंत नेण्याच्या नव्या धोरणाची सुरुवात म्हणूनही या निर्णयाकडे पाहिले जात आहे. मात्र, या बदलाचे नेमके कारण काय आणि गुजरातची निवड का करण्यात आली, याबाबत ढोलकिया यांनी उपस्थित केलेला प्रश्न चित्रपट क्षेत्रातील चर्चेचा विषय ठरला आहे.
राष्ट्रीय पुरस्कारविजेते आहेत राहुल ढोलकिया
राहुल ढोलकिया स्वतः राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्काराचे मानकरी आहेत. त्यांच्या ‘परझानिया’ या चित्रपटासाठी त्यांना २००७ मध्ये सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शकाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता. गुजरातमधील २००२ च्या दंगलींच्या पार्श्वभूमीवर आधारित असलेल्या या चित्रपटात नसीरुद्दीन शाह, सारिका, परझान दस्तूर आणि शीबा चड्ढा यांसारख्या कलाकारांनी भूमिका केल्या होत्या.
ढोलकिया यांचे ‘रईस’, ‘अग्नि’, ‘लम्हा’, ‘कहता है दिल बार बार’ आणि ‘मुंबई कटिंग’ हे चित्रपटही त्यांच्या दिग्दर्शनाच्या कारकिर्दीतील महत्त्वाचे चित्रपट आहेत. ‘रईस’मध्ये शाहरुख खान प्रमुख भूमिकेत होता.
दरम्यान, यंदाच्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये विविध भारतीय भाषा, प्रादेशिक चित्रपट आणि चित्रपटाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांतील कामगिरीचा गौरव केला जाणार आहे. त्यामुळे पुरस्कार सोहळा दिल्लीबाहेर नेण्याचा निर्णय आणि त्यासाठी एकता नगरची झालेली निवड याकडे चित्रपटसृष्टीचे लक्ष लागले आहे.
एकता नगरमध्ये होणारा यंदाचा सोहळा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या इतिहासातील महत्त्वाचा बदल ठरणार असतानाच, या बदलामागील कारणांवरून सुरू झालेली चर्चा पुढील काळात आणखी रंगण्याची शक्यता आहे.
