पद्मश्री पुरस्काराने गौरवलेले माजी राज्यपाल; साध्या शेतकरी कुटुंबातून उभारले देशातील अग्रगण्य शैक्षणिक साम्राज्य
कोल्हापूर, दि. ४ : देशातील उच्च शिक्षण क्षेत्राला नवी दिशा देणारे, पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित शिक्षणमहर्षी आणि त्रिपुरा तसेच बिहारचे माजी राज्यपाल डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील (डी. वाय. पाटील) यांचे कोल्हापूर येथे निधन झाले. वयाच्या ९० व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने शिक्षण, आरोग्य, सामाजिक आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील एक दूरदृष्टीचा नेतृत्वकर्ता काळाच्या पडद्याआड गेला आहे.
२२ ऑक्टोबर १९३५ रोजी कोल्हापूर जिल्ह्यातील आंबप या ग्रामीण गावात जन्मलेल्या डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी अत्यंत साध्या शेतकरी कुटुंबातून प्रवास सुरू केला. शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजपरिवर्तन घडवून आणण्याचा ध्यास त्यांनी आयुष्यभर जपला. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनाही जागतिक दर्जाचे शिक्षण मिळावे, या उद्देशाने त्यांनी शिक्षण क्षेत्रात भक्कम पायाभरणी केली.
राजकारणातून शिक्षणसेवेकडे यशस्वी वाटचाल
सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात त्यांनी काँग्रेस पक्षातून केली. १९५७ ते १९६२ या काळात ते कोल्हापूरचे महापौर होते. त्यानंतर १९६७ आणि १९७२ मध्ये पन्हाळा विधानसभा मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडून आले. सक्रिय राजकारणात यशस्वी कारकीर्द घडवल्यानंतर वयाच्या सुमारे पंचेचाळीसाव्या वर्षी त्यांनी शिक्षण क्षेत्रावर पूर्ण लक्ष केंद्रित करण्याचा निर्णय घेतला.
त्यांच्या प्रशासकीय आणि सार्वजनिक अनुभवाची दखल घेत केंद्र सरकारने त्यांची विविध राज्यांच्या राज्यपालपदी नियुक्ती केली. त्यांनी २००९ ते २०१३ या कालावधीत त्रिपुराचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले. त्यानंतर २०१३ ते २०१४ या काळात त्यांनी बिहारचे राज्यपाल म्हणून जबाबदारी सांभाळली. याशिवाय काही काळ पश्चिम बंगालच्या राज्यपालपदाचा अतिरिक्त कार्यभारही त्यांनी सांभाळला.
शिक्षणविश्वात उभारला भक्कम वटवृक्ष
डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी १९८३ मध्ये नवी मुंबई येथे रामराव आदिक इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी या अभियांत्रिकी महाविद्यालयाची स्थापना करून शिक्षण क्षेत्रातील मोठ्या प्रवासाची सुरुवात केली.
पुढील चार दशकांत त्यांच्या नेतृत्वाखाली उभ्या राहिलेल्या डी. वाय. पाटील समूहाने देशभरात शिक्षणाचा विस्तार केला. आज या समूहांतर्गत ३ हून अधिक डीम्ड विद्यापीठे, ६ खासगी विद्यापीठे आणि १८० पेक्षा अधिक शैक्षणिक संस्था कार्यरत आहेत. अभियांत्रिकी, वैद्यकीय शिक्षण, दंतवैद्यकीय, औषधनिर्माणशास्त्र, व्यवस्थापन, वास्तुकला, कृषी, परिचारिका शिक्षण, फिजिओथेरपी आणि विधी अशा विविध शाखांमध्ये हजारो विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत.
आरोग्य आणि क्रीडा क्षेत्रातही उल्लेखनीय योगदान
शिक्षणाबरोबरच आरोग्य सेवांच्या विस्तारासाठी त्यांनी बहुविशेषता रुग्णालयांची उभारणी केली. गुणवत्तापूर्ण आरोग्यसेवा आणि वैद्यकीय शिक्षण यांची सांगड घालण्याचा प्रयत्न त्यांनी सातत्याने केला.
नवी मुंबईतील डॉ. डी. वाय. पाटील स्टेडियम हे त्यांच्या दूरदृष्टीचे आणखी एक प्रतीक मानले जाते. या स्टेडियममध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामने, आयपीएल स्पर्धा, फुटबॉल सामने आणि विविध राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय कार्यक्रमांचे आयोजन झाले आहे.
कुटुंबीय सार्वजनिक जीवनात सक्रिय
डॉ. डी. वाय. पाटील यांच्या कुटुंबातील अनेक सदस्य शिक्षण, आरोग्य, उद्योग आणि सार्वजनिक क्षेत्रात कार्यरत आहेत. त्यांचे पुत्र डॉ. संजय डी. वाय. पाटील, सतेज उर्फ बंटी डी. वाय. पाटील, विजय डी. वाय. पाटील, डॉ. अजिंक्य डी. वाय. पाटील, तसेच कन्या डॉ. नंदिता पालशेतकर विविध शैक्षणिक आणि आरोग्य संस्थांच्या व्यवस्थापनात सक्रिय आहेत. त्यांचे नातू ऋतुराज पाटील हेही सार्वजनिक जीवनात कार्यरत आहेत.
शिक्षणमहर्षींच्या कार्याचा अमिट ठसा
ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यापासून ते आधुनिक शिक्षणसंस्था, रुग्णालये आणि क्रीडा सुविधा उभारण्यापर्यंत डॉ. डी. वाय. पाटील यांनी दिलेले योगदान दीर्घकाळ स्मरणात राहील. शिक्षणाला सामाजिक परिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम मानणाऱ्या या दूरदर्शी व्यक्तिमत्त्वाच्या निधनाने महाराष्ट्रासह देशाच्या शिक्षणविश्वावर शोककळा पसरली आहे.
