विमानप्रवासातही तंदुरुस्त राहण्यासाठी आयुष मंत्रालयाची ‘स्मार्ट योगा दिनचर्या’; ५ मिनिटांत थकवा दूर करण्याचा नवा उपाय
नवी दिल्ली, दि. २० : लांब पल्ल्याच्या विमानप्रवासादरम्यान प्रवाशांना जाणवणारा थकवा, स्नायूंचा ताठरपणा आणि मानसिक ताण कमी करण्यासाठी आयुष मंत्रालयाने एक अभिनव उपक्रम सुरू केला आहे. ‘विमान प्रवाशांसाठी योग’ या नावाने सादर करण्यात आलेली ही ५ मिनिटांची स्मार्ट योगा दिनचर्या विमानातील आसनावर बसूनच सहज करता येईल, अशी तयार करण्यात आली आहे.
योग महोत्सव २०२६ दरम्यान आयुष मंत्रालयाचे केंद्रीय राज्यमंत्री (स्वतंत्र कार्यभार) प्रतापराव जाधव यांच्या हस्ते या उपक्रमाचे उद्घाटन करण्यात आले. मोरारजी देसाई राष्ट्रीय योग संस्थेने विकसित केलेल्या या विशेष प्रोटोकॉलचा उद्देश वारंवार विमानप्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना ताजेतवाने, सक्रिय आणि मानसिकदृष्ट्या संतुलित ठेवणे हा आहे.
“प्रत्येक परिस्थितीत योग सुलभ”
या उपक्रमाबाबत माहिती देताना प्रतापराव जाधव म्हणाले, “योग हे प्रतिबंधात्मक आरोग्य आणि तंदुरुस्तीसाठी एक प्रभावी साधन आहे. हा विमानातील योग प्रोटोकॉल ३५,००० फूट उंचीवरही योग सुलभ करून प्रवाशांना प्रवासादरम्यान सक्रिय, शांत आणि संतुलित राहण्यास मदत करतो.”
विमानप्रवासातील आरोग्य आव्हाने
तज्ज्ञांच्या मते, विमानप्रवासादरम्यान तासन्तास एका जागी बसून राहिल्याने रक्ताभिसरण मंदावते, स्नायू आखडतात आणि थकवा वाढतो. काही वेळा जेट लॅग, पचनासंबंधी त्रास आणि गंभीर स्वरूपात डीप व्हेन थ्रोम्बोसिससारख्या समस्या उद्भवू शकतात. याच पार्श्वभूमीवर हा योग प्रोटोकॉल उपयुक्त ठरत असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
५ मिनिटांची सोपी आणि प्रभावी दिनचर्या
ही योग पद्धती कोणत्याही विशेष साधनांशिवाय, विमानातील आसनावर बसून करता येते. यामध्ये शारीरिक हालचाली, श्वसन तंत्र आणि ध्यान यांचा समन्वय साधण्यात आला आहे.
- स्वतःला स्थिर करणे (१५ सेकंद) : मन शांत करून एकाग्रतेचा संकल्प
- सांध्यांच्या सौम्य हालचाली (४५ सेकंद) : खांदे फिरवणे, घोट्यांची हालचाल, हलके ताण देणे
- बसून योगासने : ताडासन, बसून मार्जार-गो आसन, पाठीला पीळ देणे, पायांची हालचाल
- प्राणायाम : दीर्घ श्वास, अनुलोम-विलोम, भ्रामरी, शीतली
- ध्यान (३० सेकंद) : मानसिक विश्रांती आणि ताजेपणा
अल्प वेळेत मोठा फायदा
या केवळ ५ मिनिटांच्या सरावामुळे शरीर आणि मनावर सकारात्मक परिणाम होत असल्याचे आयुष मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे. यामध्ये—
- रक्ताभिसरण सुधारते
- स्नायूंचा ताठरपणा कमी होतो
- तणाव आणि चिंता कमी होते
- पचनक्रिया सुधारते
- शरीरातील पाण्याचे संतुलन राखण्याबाबत जागरूकता वाढते
- जेट लॅग नियंत्रित ठेवण्यास मदत होते
प्रवाशांसाठी आरोग्यदायी पर्याय
आधुनिक जीवनशैलीत वाढत्या प्रवासामुळे आरोग्यावर होणारा परिणाम लक्षात घेऊन आयुष मंत्रालयाने हा उपक्रम राबवला आहे. कमी वेळात, सोप्या पद्धतीने आणि कुठेही करता येणारा हा योग सराव प्रवाशांना त्यांच्या आरोग्याची जबाबदारी स्वतः घेण्यास सक्षम करतो, असेही यावेळी सांगण्यात आले. विमानप्रवास अधिक आरामदायी आणि आरोग्यदायी करण्यासाठी ही ‘स्मार्ट योगा दिनचर्या’ आगामी काळात अधिक व्यापकपणे राबविण्याचा मंत्रालयाचा मानस आहे.
