होर्मुझ सामुद्रधुनीत तणाव! परंतु, भारतीय ध्वजाच्या जहाजांना इराणकडून सुरक्षित मार्गाची परवानगी
आंतरराष्ट्रीय घडामोडी, दि. १२:
पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल वाहतुकीच्या मार्गांपैकी एक असलेल्या Strait of Hormuz (होर्मुझची सामुद्रधुनी) येथे तणाव वाढला आहे. अमेरिका-इस्रायलच्या हल्ल्यांनंतर या मार्गावरील जहाजवाहतुकीवर मोठा परिणाम झाला असून अनेक व्यापारी जहाजांची हालचाल मंदावली आहे. या पार्श्वभूमीवर भारतासाठी दिलासा देणारी बाब म्हणजे इराणने भारतीय ध्वज असलेल्या जहाजांना या सामुद्रधुनीतून सुरक्षित प्रवास करण्यास परवानगी दिल्याची माहिती सूत्रांनी दिली आहे.
अहवालानुसार, भारताचे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी इराणचे समकक्ष मंत्री Abbas Araghchi अब्बास अराघची यांच्याशी संवाद साधल्यानंतर ही परवानगी मिळाल्याचे सांगितले जात आहे. या संवादानंतर भारतीय जहाजांना या महत्त्वाच्या जलमार्गातून सुरक्षित मार्ग मिळावा यासाठी राजनैतिक स्तरावर प्रयत्न झाले.
जहाजांवर हल्ल्यांमुळे वाढली भीती
दरम्यान, इराणच्या सागरी दलाने काही व्यापारी जहाजांवर कारवाई केल्यामुळे या भागातील तणाव आणखी वाढला आहे. इराणच्या Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) च्या नौदल प्रमुखांनी स्पष्ट इशारा दिला आहे की, होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या कोणत्याही जहाजाने इराणची पूर्वपरवानगी घेणे आवश्यक आहे; अन्यथा ते हल्ल्याचे लक्ष्य ठरू शकते.
इराणच्या अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे ‘एक्सप्रेस रोम’ आणि ‘मयुरी नारी’ या जहाजांवर कारवाई करण्यात आली. या घटनेमुळे या मार्गावरील व्यापारी जहाजांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
याच दरम्यान सामुद्रधुनी परिसरात काही व्यापारी जहाजांवर प्रक्षेपास्त्रांनी हल्ले झाल्याच्या घटना समोर आल्या आहेत. त्यात थायलंड, जपान आणि इतर देशांच्या जहाजांचे नुकसान झाल्याचे अहवालात म्हटले आहे.
जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेलमार्ग
इराण आणि ओमान यांच्या किनारपट्ट्यांदरम्यान असलेली होर्मुझची सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा वाहतूक मार्गांपैकी एक मानली जाते. या अरुंद सागरी मार्गातून दररोज सुमारे २ कोटी बॅरलहून अधिक कच्चे तेल वाहून नेले जाते. हे प्रमाण जगातील एकूण तेल वापराच्या जवळपास पाचव्या भागाएवढे असून समुद्रमार्गे होणाऱ्या तेल व्यापाराच्या सुमारे एक चतुर्थांश इतके आहे.
याशिवाय जगातील मोठ्या प्रमाणातील द्रवीकृत नैसर्गिक वायू (LNG) पुरवठाही याच मार्गावरून होतो. त्यामुळे या मार्गात थोडाही अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक अर्थव्यवस्था, ऊर्जा बाजारपेठ आणि पुरवठा साखळीवर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
पर्शियन गल्फमध्ये २८ भारतीय जहाजे
दरम्यान, भारत सरकारने पर्शियन गल्फमधील परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवले आहे. केंद्रीय बंदरे नौवहन आणि जलमार्ग मंत्रालय
, यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या पर्शियन गल्फ क्षेत्रात २८ भारतीय ध्वज असलेली व्यापारी जहाजे कार्यरत आहेत. त्यापैकी
-
२४ जहाजे सामुद्रधुनीच्या पश्चिमेला असून त्यावर ६७७ भारतीय खलाशी आहेत
-
४ जहाजे पूर्वेला असून त्यावर १०१ भारतीय खलाशी आहेत.
या सर्व जहाजांच्या हालचाली आणि खलाशांच्या सुरक्षिततेवर केंद्र सरकारकडून सातत्याने लक्ष ठेवले जात आहे.
२४ तास नियंत्रण कक्ष सुरू
परिस्थितीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी भारत सरकारने २८ फेब्रुवारी २०२६ पासून नौवहन संचालनालय आणि संबंधित मंत्रालयामध्ये २४ तास कार्यरत नियंत्रण कक्ष सुरू केला आहे. हा नियंत्रण कक्ष जहाज व्यवस्थापक, भरती संस्था आणि भारतीय दूतावासांशी समन्वय साधून भारतीय खलाशांना आवश्यक मदत आणि सुरक्षा उपलब्ध करून देत आहे. सरकारने स्पष्ट केले आहे की, पर्शियन गल्फमधील बदलत्या सागरी परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवले जात असून भारतीय खलाशांचे कल्याण आणि भारताच्या सागरी हितसंबंधांचे संरक्षण करण्यासाठी सर्व आवश्यक उपाययोजना केल्या जात आहेत.
