आयआयटी मुंबई, शासकीय तंत्रनिकेतन सोलापूर आणि जेएनएमसी वर्धा येथील मानकरी; ५ सप्टेंबरला राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते पुरस्कार प्रदान
नवी दिल्ली, दि. २५ : अध्यापनासोबत संशोधन, नवोन्मेष आणि शैक्षणिक क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानाची दखल घेत उच्च शिक्षण आणि तंत्रनिकेतन क्षेत्रातील २१ शिक्षक-प्राध्यापकांची राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कारासाठी २०२६ या वर्षासाठी निवड करण्यात आली आहे. या यादीत महाराष्ट्रातील तीन प्राध्यापकांचा समावेश असून, आयआयटी मुंबई, शासकीय तंत्रनिकेतन सोलापूर आणि जवाहरलाल नेहरू वैद्यकीय महाविद्यालय, वर्धा येथील शिक्षकांना हा राष्ट्रीय सन्मान मिळणार आहे. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते ५ सप्टेंबर २०२६ रोजी नवी दिल्लीतील विज्ञान भवनात पुरस्कार प्रदान केले जाणार आहेत.
यंदाच्या निवडीत उच्च शिक्षण संस्थांमधील १२ शिक्षक, राज्य विद्यापीठे व महाविद्यालयांमधील ५ शिक्षक आणि तंत्रनिकेतन संस्थांमधील ४ शिक्षक यांचा समावेश आहे. या २१ पुरस्कारार्थींमध्ये महाराष्ट्रातील तिन्ही मानकऱ्यांनी आपल्या-आपल्या क्षेत्रात ठसा उमटविला आहे.
महाराष्ट्रातील तीन प्राध्यापकांचा राष्ट्रीय सन्मान
प्रा. डॉ. विक्रम विशाल — आयआयटी मुंबई
आयआयटी मुंबईच्या पृथ्वी विज्ञान विभागातील सहयोगी प्राध्यापक डॉ. विक्रम विशाल यांची पृथ्वी विज्ञानाशी संबंधित संशोधन आणि अध्यापनातील योगदानासाठी निवड झाली आहे. ते ‘कॉम्प्युटेशनल अँड एक्सपेरिमेंटल जिओमेकॅनिक्स’ या संशोधन गटाचे नेतृत्व करतात.
जिओमेकॅनिक्स, कार्बन कॅप्चर अँड सिक्वेस्ट्रेशन तसेच अपारंपरिक हायड्रोकार्बन प्रणाली या क्षेत्रांतील त्यांच्या संशोधनाची विशेष दखल पुरस्कारासाठी घेण्यात आली आहे. अधिकृत पुरस्कारार्थींच्या यादीत त्यांचा विषय पृथ्वी विज्ञान असा नमूद करण्यात आला आहे.
डॉ. संदीपान प्रल्हाद नरोटे — शासकीय तंत्रनिकेतन, सोलापूर
शासकीय तंत्रनिकेतन, सोलापूर येथील डॉ. संदीपान प्रल्हाद नरोटे यांची इलेक्ट्रॉनिक्स आणि दूरसंचार अभियांत्रिकी क्षेत्रातील योगदानासाठी निवड झाली आहे. प्रतिमा प्रक्रिया आणि जैवमिती या क्षेत्रांतील त्यांच्या कार्यासोबतच आधुनिक अभ्यासक्रम सुरू करण्यासाठी त्यांनी केलेल्या प्रयत्नांचीही दखल घेण्यात आली आहे.
पुरस्कारार्थींच्या अधिकृत यादीत डॉ. नरोटे यांचे क्षेत्र इलेक्ट्रॉनिक्स अभियांत्रिकी आणि दूरसंचार असे नमूद आहे.
डॉ. अमर मोहनराव ताकसांडे — जेएनएमसी, वर्धा
वर्धा येथील जवाहरलाल नेहरू वैद्यकीय महाविद्यालयातील बालरोग विभागाचे प्रमुख डॉ. अमर मोहनराव ताकसांडे यांनाही राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार जाहीर झाला आहे. बालरोगशास्त्रातील दीर्घकाळचे अध्यापन, संशोधन आणि वैद्यकीय सेवेमधील योगदानासाठी त्यांची निवड करण्यात आली आहे.
पुरस्कारार्थींच्या यादीत त्यांचे शैक्षणिक क्षेत्र औषधशास्त्र–बालरोग असे नमूद करण्यात आले आहे.
निवड प्रक्रियेत अध्यापनासोबत संशोधन आणि नवोन्मेषालाही महत्त्व
राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कारासाठी करण्यात आलेल्या मूल्यांकनात केवळ अध्यापनाचा अनुभव हा एकमेव निकष ठेवण्यात आलेला नाही. अध्यापन-अध्ययनाची परिणामकारकता, संशोधन, नवोन्मेष, समाजाभिमुख उपक्रम आणि सल्लागार स्वरूपाचे शैक्षणिक कार्य अशा विविध बाबींचा विचार करण्यात आला आहे.
यंदाच्या २१ पुरस्कारार्थींमध्ये पाच महिला शिक्षक असून सहा शिक्षक भारतीय तंत्रज्ञान संस्थांमधील आहेत. महाराष्ट्रातून आयआयटी मुंबईतील डॉ. विक्रम विशाल यांच्यासह तंत्रनिकेतन आणि वैद्यकीय शिक्षण क्षेत्रातील डॉ. नरोटे व डॉ. ताकसांडे यांची निवड झाली आहे.
उच्च शिक्षण क्षेत्रातील पुरस्कारांची व्याप्ती
२०२६ मधील या पुरस्कारांच्या माध्यमातून देशातील विविध प्रकारच्या उच्च शिक्षण संस्थांमधील अध्यापकांच्या योगदानाला राष्ट्रीय पातळीवर मान्यता देण्यात आली आहे. आयआयटी आणि इतर केंद्रीय उच्च शिक्षण संस्थांपासून राज्य विद्यापीठे, महाविद्यालये आणि तंत्रनिकेतनांपर्यंत विविध संस्थांतील शिक्षकांचा यात समावेश आहे.
याच वर्षी शालेय शिक्षण क्षेत्रातील विविध संस्थांमधूनही ४८ शिक्षकांची राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कारासाठी निवड झाल्याचे उपलब्ध माहितीत नमूद आहे. मात्र, हे पुरस्कार उच्च शिक्षण आणि तंत्रनिकेतन क्षेत्रातील २१ पुरस्कारांपासून स्वतंत्र आहेत.
५ सप्टेंबरच्या शिक्षक दिनाच्या कार्यक्रमात राष्ट्रपतींच्या हस्ते होणाऱ्या पुरस्कार वितरण सोहळ्याकडे आता देशभरातील शिक्षण क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे. महाराष्ट्रातील तीन प्राध्यापकांना मिळालेला हा सन्मान राज्यातील उच्च शिक्षण, वैद्यकीय शिक्षण आणि तंत्रशिक्षण क्षेत्रातील योगदानाची राष्ट्रीय पातळीवर झालेली दखल मानली जात आहे.
